2010
Türkçedeki Örtmece Sözler
Seyfullah Türkmen
- Türkmen Türkçesi
Sayfa 4 / 3645,65
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
4 TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI da hayır ve iyilik demek ise de ‘kargadı’ sözüyle birlikte çok kullanıldığı için şer anlamına gelir olmuştur.13 Türkçe’nin artzamanlı sözvarlığı üzerine yapılan araştırmalar, kelimelerin anlam alanlarının değişmesinde tabu ve örtmece faktörlerinin ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bir kelimenin veya ismin aynı anda bir…
Sayfa 5 / 3644,64
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
ADEM AYDEMİR / TÜRKÇEDE ‘YOK’ VE ‘ÇOK’ KELİMELERİ ÜZERİNE 5 gındır. Tabu, bize toplumla ilgili olarak dil hakkında birçok ipucu vermek- tedir.22 Yasaklanan isimleri söyleme imkânı olmadığında isimlerin bir sesi- ni değiştirip söylemek, örtmece isimler yapmanın bir yoludur.23 Müellifi- miz Kaşgarlı, Tanrının lâneti anlamındaki ‘kargamak’ ile bir insanın bir i…
Sayfa 3 / 2736,25
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine
17 Adem AYDEMİR h)‟ye çevirirler. Türk dilinde bulunmayan bir harfi kattıkları için biz onları Türk saymıyoruz.‟ (DLT I: 32). „Bilinmelidir ki, Oğuzların dili incedir.‟ (DLT I: 432), „Argu şehirleri halkının dili çapraşıktır.‟ (DLT I: 30), „Oğuzlar Argulara komşudur, dilleri birbiriyle karışmıştır.‟ (DLT III: 153). „Oğuzlar Farslarla çok karışmış oldukları i…
Sayfa 11 / 1436,25
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 117 Oyr. or Khak.); Yak. ičči; Dolg. ičči.” (EDAL: 493). Yağma, Tohsı, Kıpçak, Yabaku, Tatar, Kay, Çomul ve Oğuzlar, birbirine uygun olarak (ﺫ-dh) harfini her zaman (ﻯ-y) ye çevirirler ve hiçbir zaman ( )ﺫli söyliyemezler.” (DLT I: 32). Türkçede ‘iyi > edgü’ gelişmesi hakkında genel bir kabul bulunmasın…
Sayfa 2 / 1434,91
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
108 Adem AYDEMİR 108 I. Giriş Tabu, insanlığın en eski yasası olarak yasaklarla ortaya çıkan, bu yasakların ihlâli ile aynı ceza sistemlerini doğuran, bu içerikten çıkan yasağın türünü, yasağın çiğnenmesi sonucu ortaya çıkan kutsallığı ya da kirliliği anlatır. Tabusal yasaklar yalnız belli bir cisme ya da bedene dokunma ile ilgili değildir (Tanyu 1984: 155-1…
Sayfa 5 / 1430,21
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 111 (Sangl.); Uzb. tọl 2; Uygh. töl 2; Tat. tül ‘bird ovary’; Bashk. tül; Kirgh. töl 2; Kaz. töl 2; KBalk. tölü 2, ‘generation’; KKalp. töl 2; Kum. töl 2; Nogh. töl 2; Khak. töl 1; Shr. töl 1; Oyr. töl-dö- ‘to breed’; Tv. töl 1.” (EDAL: 1379). ‘Bel, töş, döl’ sözlerinin zamanla birbirlerinin yerini aldığı gör…
Sayfa 1 / 1426,52
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
International Journal of Language Academy ISSN: … Volume 1/1 Winter 2013 p. 107/120 ABOUT THE WORDS OF EUPHEMISM IN DİVANÜ LÛGATİ’T-TÜRK Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine Adem AYDEMİR1 Abstract There have been lots of written works for depicting Turkish language, history and culture. Divanü Lûgati’t-Türk which was written at 1073/1074 is one …
Sayfa 3 / 1225,86
Türkçede Söz Kalıplarının Yeniden Üretimi: Aforizmadan Laforizmaya
ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi Cilt 1, Sayı 1 / Aralık 2016 aforizmanın anlamını daha geniş bir pencerede düşünüyor ve söyleyicisi genel halk yığınları tarafından büyük ölçüde unutulmuş, atasözü gibi büyük ölçüde anonimleşmiş veya anonimleşme yolundaki sözleri, deyimleri, kalıpsözleri hatta birincil işlevi artık olumlu ve olumsuz…
Sayfa 6 / 1422,83
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
112 Adem AYDEMİR 112 geçtiği âyetler yavaş sesle okunmalıdır. Çünkü onların dilinde ‘em’ kadınlık öğesidir. Kelimenin anlamını bilenler için nasıl okunsa zararı yoktur.” (I: 334-335). p-Küçe-: Küçe-: “Ol oglanığ küçedi/ oğlana zorla fenalık yaptı.’ Cariyelere zorla fenalık yaparsa yine böyle denir.” (DLT III: 259). “He copulated with the boy or female slave …
Sayfa 12 / 1422,83
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
118 Adem AYDEMİR 118 Ata, A. (1996). Çok kelimesinin kökeni üzerine, Türk Dili Dergisi, Sayı: 534, 1310-1313. http://www.tdk.gov.tr/images/css/TDD/1996s534/1996s534_00_13_A_ATAY.pdf adresinden elde edildi. Aydemir, A. (2012-a). Divanü lugati’t türk’te aşk ve cinsellik üzerine, The Journal of Academic Social Science Studies, (5) 2, 15-41. Doi Number: http://d…
Sayfa 12 / 3621,48
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
12 TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI Günümüzde dahi ‘ayı’nın, ‘Karaoğlan’ veya ‘Kocaoğlan’ diye anılması her- halde adının tabu olduğu eski dönemlerin hatırasıdır.91 Orijinal terimin yeri- ni alan örtmece kelime kısa zamanda onunla aynileşmektedir.92 Bu sebeple, aslında eski bir örtmece olan adın tekrar bir örtmece ad ile anılması sıkça karşılaşılan bir durumdur.93…
Sayfa 8 / 1420,47
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
114 Adem AYDEMİR 114 (EDPT: 464). “*Tok: hummel; base of a horn; with a shaved head” (EDAL: 1378). Kâşgarlı’nın yılanın çöreklenmesine yani tokmak gibi olmasına, ‘çokmaklanmak’ (DLT II: 275) denildiğini söylemesinden ‘çokmak’ sözcüğünün ‘tokmak’ demek olduğu anlaşılıyor. ‘Tok’ ile ‘çok’ arasında, ‘ç- > t-’ ses denkliği bulunmaktadır (Sıddıkov 2007: 151-173).…
Sayfa 9 / 1420,47
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 115 Nihayet Abakan kültür çevresinde, iki ayak üzerine kalkmış ve ellerinde sopa tutan ayılar ilginç bir manzara oluşturmaktadır. Bunlardan anlaşılıyor ki, bu sahneler yalnızca avları tasvir etmiyor, dinî bir manası da bulunuyordu (Ögel 1984: 217). b-Börü/ Kurt Kurt: “Soğulcan soyundan olan hayvanlar. Öbür Tü…
Sayfa 13 / 1420,47
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 119 Karakurt D. (2011). Türk söylence sözlüğü, http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ tr/0/00/TurkSoylenceSozlugu.pdf adresinden elde edildi. Kâşgarlı Mahmud. (2006). Divanü lûgati’t-türk, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Killi, G. (2006). Hakas türkçesinde tabu sözler ve örtmece, Ankar…
Sayfa 10 / 1119,14
Bilmeceler, Tabu ve Gizli Diller Üzerine
Ergun, Metin ve Mehmet Aça. Tıva Kahramanlık Destanları 1. Ankara: Akçağ Yayınları, 2004. Gökyay, Orhan Şaik. Dedem Korkudun Kitabı, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000. Grımal, Pierre. Mitoloji Sözlüğü Yunan ve Roma. (çev. Sevgi Tamgüç) İstanbul: Sosyal Yayınları, 1997. Görkem, İsmail. “Sözlü Kültür Geleneği Açısından Elazığ Bilmeceleri”. Millî…
Sayfa 13 / 2718,12
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine
27 Adem AYDEMİR birinci parmak, kamış‟ dıĢında dil biliminin birçok kuralının, bazı kelime köklerinde veya eklerdeki kuralsızlık ve kararsızlığın gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anadolu sahasında yazılan eski eserlerde „yarak‟ sözü „silâh‟ olarak sık geçmektedir (TS-VI: 4309- 4323). Bu söz eski Anadolu Türkçesi‟ne Doğu Türkçesinden geçmiĢ olmalıdır. …
Sayfa 11 / 1418,12
Divanü Lûgati't-Türk'te 'Kötü' Anlamındaki Sözcükler Üzerine
Aydemir, A. (2017). Divanü Lûgati’t-Türk’te ‘Kötü’ Anlamındaki Sözcükler Üzerine, ss. 43-56. Bu bakımdan ‘yabız’, şerir ruh, iblis, şeytan (kötü, fena, şerir) anlamındaki ‘albız’ kökenli olup ‘y-’ öntüremesi ve zamanla ‘-l-’ foneminin düşmesiyle ‘albız > yalbız > yabız > yavız > yavuz’ halini almış ve anlam iyileşmesine uğrayarak günümüze ulaşmıştır. Kötü an…
Sayfa 14 / 1417,79
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
120 Adem AYDEMİR 120 Türkmen, S. (2009). Türkçedeki örtmece sözler, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, (6)23, 131-140. http://www.karam.org.tr/Makaleler/1645169984_turkmen.pdf adresinden elde edildi. Üçok, N. (1951). Fonemlerin özellikleri üzerine bir deneme, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, (9)4, 363-380. http://dergiler.ankara.edu…
Sayfa 15 / 1916,78
Türk Dillerinde ‘tegin ~ tekin’ Sözcüğü ve Eski Türk İnançlarında ‘Tekin Kültü’
Aydemir, A. (2016). Türk Dillerinde ‘Tegin ~ Tekin’ Sözcüğü Ve Eski Türk İnançlarında ‘Tekin Kültü’, ss. 32-50 nesnenin, birbirleri ve kalıplarıyla olan ilişkiye benzetildiği anlaşılıyor. ‘Tekin’ sözünün ‘boş, irtibatsız, çözülmüş, yalnız, başıboş, nikâhsız’ anlamlarındaki ‘teg ~ tek’ sözünden geldiği, bu sözcüklerin eş ruh/ plasenta açısından -beden ve ruhu…
Sayfa 6 / 1716,78
Göktürk Yazıtlarında Geçen “tok arkuk sen” Sözcük Öbeği Üzerine
Göktürk Yazıtlarında Geçen “tok arkuk sen” Sözcük Öbeği Üzerine 463 ‘doymak’ sözlerini aynı kökten sayması ve ele aldığımız atasözünü örnek vermesi isabetli değildir (Erdal, 1991: 570, 643; Erdal, 2004: 119). Talât TEKİN, Marcel ERDAL’ın ‘Old Turkic Word Formation’ adlı çalışmasını değerlendirmesinde bu hususa değinmiş (Tekin, 1993: 206), Zikri TURAN ise bir…