2018
Başkurtça Dil İncelemeleri
Çev. H.Çağdaş Arslan
- Başkurt Türkçesi
Sayfa 18 / 7386,23
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 çalışmalardan sonra, 15 Kasım 1941’de Başkurt Yüksek Şura Başkanlığı tarafından Başkurt Türkçesinin bugün hâlâ kullandığı alfabe kabul edilmiştir (İşbirzin vd. 1993: 212). 1950’de bu alfabeye, alıntı kelimelerde kullanılan /ë/ sesi eklenmiştir. 23 Kasım 1950’de yeni alfabe ve imla resmen kabul edilip yayımlanmıştır (İşbirzin vd. 1993: 212). Bu a…
Sayfa 17 / 7364,17
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 dirilik suyunu elde ederler. Destan Ural’ın ölümüyle son bulur. Onun gövdesi Ural Dağı’na dönüşür. 9. Başkurt Türkçesi Garipov (1972, 1979), Başkurt Türkçesini Tatar ve Kazak Türkçelerinin geçiş köprüsü olarak nitelendirmiş, Başkurt Türkçesinin şekil bilgisi açısından Tatar Türkçesi ile hemen hemen aynı özellikleri gösterdiğini, bu iki lehçenin …
Sayfa 2 / 756,14
Türkiye Türkçesinde İşlek Olmayan Sözcük Kökleri
Türkiye Türkçesinin söz dağarcığında işlek olmayan ancak kök ve gövdeleri kullanılan birçok sözcük vardır. Bunların hepsini tespit etmek uzun ve titiz bir çalışmayı gerektirir.1 Bugün dünyanın en eski ölü yazı dili Sümercedir. Sümer devletinin tabletlerinde yazılmış Türklere ait olduğu vurgulanan kelimelerden yola çıkarak2 dünyanın yaşayan en eski dilinin ya…
Sayfa 3 / 1054,08
Kıpçakçadan Başkurtçaya Kök Fiillerde /s/ Fonemi
Ezgi Sırtı www.turukdergisi.com N. K. Dmitriev (1897-1954) özellikle bu yeni dönemde Başkurt yazı dilinin öncü araştırmacısı olmuştur: Étude sur la phonetique bachkire (Journal Asiatique 1927, 105-122); Grammatika başkirskogo yazıka (Moskva-Leningrad 1948); Başḳort tělěněñ grammatikahı (Öfö 1950). “Philologiae Turcicae Fundamenta” başlığıyla yayımlanan el ki…
Sayfa 11 / 7350,31
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 Macar araştırmacılar Mészáros ve Németh’e göre de Başkurtlar, köken itibarıyla eski Macarların bir kısmını oluşturmaktadır. 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında yeni ortaya atılan antropolojik ve tarihî dil bilimi araştırmalarıyla birlikte, Başkurt halkının Türk kökenli olduğu tezi ortaya çıkmıştır. Vambery, Başkurtların Türk kökenli…
Sayfa 20 / 7345,74
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 1. Dağlık ağızlar (Kuzeydoğu ve güneydoğuda), 2. Bozkır ağızları (Güneybatı ve merkez bölgelerde), 3. Kuzeybatı (1964: 3). Bütün bu tasniflerde, bazen tamamen fonetik özellikler göz önünde bulundurulurken, bazen de ağızların coğrafi konumlarının esas alındığı göze çarpmaktadır. Bu ağız çalışmaları arasında, Başkurt Türkçesinin ağızlarını tasnif …
Sayfa 19 / 7337,53
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 benzer bazen de ayrı şekillerde tasnif etmişlerdir. Ayrıca bir yandan tasnif çalışmaları devam ederken diğer yandan da ağız atlasları hazırlanmıştır (Maksyutova 1983). Bessonov’un Başkurt Türkçesi için hazırlamış olduğu alfabe kitaplarından da anlaşıldığı üzere o, Başkurt ağız bölgelerini güneydoğu ve kuzeydoğu olmak üzere iki kısım olarak düşün…
Sayfa 9 / 7336,59
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 7.pdf). Başkent Ufa’dan sonra diğer önemli şehirleri arasında Sterlitamak, Beloret, İşimbay, Sibay, Salavat ve Belebey sayılabilir. 1 Ocak 2019 itibarıyla Başkurdistan’ın toplam nüfusu 4.051.005’tir. Başkurt Türklerinin nüfusu ise 1.221.302’dir (%29.76). Başkurdistan dışında Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan ve Ukrayna’da da yaşaya…
Sayfa 8 / 1335,38
Tarihsel Gelişim Süreci İçinde -mAn / +mAn Eki
Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü'nde, Türkmen Türkçesi, çemen 45 (buket, gül destesi) Özbek Türkçesi ketman (çapa), Azerbaycan, Başkurt, Uygur, 46 ketmen, Tatar Türkçesi , şıtırman 47 (çetrefil), Azerbaycan Türkçesi deyirman, Başkurt Türkçesi tirman, Kazak Türkçesi diyirmen, Kırgız Türkçesi tegirmen, Özbek Türkçesi tegirman, Tatar Türkçesi tigirman, Tü…
Sayfa 12 / 7332,02
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 330). Altın Ordu devletinin dağılmasından sonra, Başkurt Türkleri bazı hanlıklara bağlı kalmışlardır ancak bir yandan da kendi iç teşkilatlarında yine kendilerinin düzenledikleri ve “Yıyın” adını verdikleri “Han Töbesi”nde toplanan kurultayda seçtikleri bir başbuğ ve on iki bey tarafından idare ediliyorlar ve devlet işlerini de “Divan”larda görü…
Sayfa 4 / 1032,02
Kıpçakçadan Başkurtçaya Kök Fiillerde /s/ Fonemi
www. turukdergisi.com Ezgi Sırtı Mehmet Terzi (1999) Başkurtçada Haber Kipleri ve Zaman Kaymaları (Çanakkale Onsekiz Mart Üniv. YL Tezi, 105 s.) Ramazan Keskin (2004) Başkurt Türkçesinde Zarf-Fiiller (Gazi Üniv. YL Tezi, 223 s.) Mehmet Yasin Kaya (2005) Mostay Kerim’in Şiirleri, Giriş-Metinler-Dizin (Ege Üniv. YL Tezi, 319 s.) Murat Özşahin (2005) Seyfi Kuda…
Sayfa 4 / 629,06
Keçi Kelimesi
TörK. A Magyar nyelv török kapcsolatai a honfoglalás elött és az Árpád- korban, İRLTJa. Grammatičeskij očerk jazyka tjurkskix tekstov, ÁKE. Árja és kaukázusi elemek a finn-magyar nyel-vekben, KSz. Über die “uralten armenischen Lehnwörter” im Türkischen, ET. Eski Türkçe, TDK. Türk Dil Kurumu, Bşk. Başkurt Türkçesi, Kzk. Kazak Türkçesi, Kır. Kırgız Türkçesi, Ö…
Sayfa 19 / 2228,38
Başkurt Türkçesinde Gramatikalleşme Örnekleri Üzerine
Başkurt Türkçesinde Gramatikalleşme Örnekleri Üzerine 101 dışında kalmasının sebebi bir kök şeklinden gelişmiş olmasıdır: gör-ü-yor, gel-i-yor vd. Türkiye Türkçesindeki gramatikalleşmeye güzel bir örnek teşkil eden bu ek Başkurt Türkçesinde kullanılmamaktadır. Başkurt Türkçesinde şimdiki zaman çekimi -a/-ä (ünsüz ile biten fiil tabanına), -y (ünlü ile biten …
Sayfa 10 / 7327,44
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 Başkurt adı ile ilgili olarak Németh ve Kakuk gibi bazı araştırmacılar tarafından ileri sürülen diğer bir tez ise, kelimenin macar/ magyar ve mişer etnonimleri ile ilgili olduğudur (Öztekten 2008’den: 74). Ligeti de bajgir’in magyar kelimesinin Türkçe şekli olduğunu ifade etmektedir (Golden 2002’den: 332). Togan, bu iki ismin birbirine benzerliğ…
Sayfa 21 / 7327,44
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 Arapça ve Farsçadan alınan kelimelerdeki /ä/ ünlüsü Başkurt Türkçesine bazen daralarak /i/ olmuştur: imín “emin” (Ar. ämìn), kiramät “keramet” (Ar. kärÀmät), şişmä “çeşme” (Ar. çäşmä). Arapça ve Farsça bazı alıntı kelimelerdeki /u/, Başkurt Türkçesinde kısalıp incelerek /ǚ/ olmuştur: qǚẕrät “kudret” (Ar. qudrat), rǚxsät “ruhsat” (Ar. ruòΉat), nǚ…
Sayfa 22 / 7327,44
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 Bugün Türkiye Türkçesinde /v/ ye dönen Eski Türkçede kelime başı bazı /b/ler de Başkurt Türkçesinde korunmuştur: ET. bar > Bşk. bar “var”, ET. bar- > Bşk. bar- “var-”, ET. bär- > Bşk. bir- “vermek”. Başkurt Türkçesinde bazı alınma kelimelerde, kelime başı /b/’ler korunurken, bazı kelimelerde /p/ olur: partiya “parti” (Rus. partiya), parta “sıra”…
Sayfa 15 / 2227,44
Başkurt Türkçesinde Gramatikalleşme Örnekleri Üzerine
Başkurt Türkçesinde Gramatikalleşme Örnekleri Üzerine 97 miyim?”, Üpkä ilä ýr yàwà tuldı. “Yeryüzü öfke ile doldu.” (Agişev vd., II, 1993: 133, 375, 797) Türkiye Türkçesindeki gibi, iyelik ekindeki kalıplaşma ile meydana gelmiş olarak kabul edilen son çekim edatlarından biridir. Eski Türkçedeki kib, k∂b, kip “ölçü, kalıp, denk” kelimesine -i iyelik ekinin ek…
Sayfa 25 / 7323,81
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 KUZEYEV, R. G. (2005). İtil- Ural Türkleri, İstanbul: Selenge Yay. MAKSYUTOVA, N. H. (1972). “Başkurt Tili Hüyleşterin Üyrenivdegi Tüp Usurzar”, Bilimsel Bildiriler, Ankara: TDK Yay. MAKSYUTOVA, N. H. (1983). Lingvogeografiçeskoe izuçenie başkirskogo yazıka (Dialektologiçeskiy atlas) 1973-1983, Ufa. MAKSYUTOVA, N. H. (1984). “Başkirskaya Dialekt…
Sayfa 14 / 7322,87
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 (2003: 11). 1773-1775 yıllarındaki 127 isyandan sonra Çar idaresi Başkurtların toprak üzerindeki veraset (votçina) haklarını korumak zorunda kalmıştır. 1789 yılında Ufa‘da, başlangıçta evlilik meseleleri, miras ve mal paylaşımı, dinî okulların idaresi gibi işlere bakan Rusya Müslümanları İdare-i Ruhanisi (duhovnoye upravleniye musulman Rossii) (…
Sayfa 24 / 7322,87
cutamkek_cilt3_s1
Haziran 2020 GÖKÇE, H. (1999), Başkurt Türkçesinin Tarihi Karşılaştırmalı Ses Bilgisi, Ankara Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi ), Ankara. HÜSEYİNOV, G. (2000). Ähmätzäki Välidi Tuġan, Ufa. ILISHEV, Ildus G. (2002). “Sovyetler Birliği’nden Sonra Başkurdistan ve Rusya”(Çev: Hatice Babavatan), Türkler, Yeni Türkiye Yay., C. 20, Ankara, s. 64-72. İNAN, Abdulkadi…