2013
Keçi Kelimesi
Ümit Özgür Demirci
Sayfa 1 / 6145,28
Keçi Kelimesi
DEMİRCİ, Ümit Özgür, Geyik Kitabı, Kitabevi Yayınları, s. 273-280, İstanbul, 2013. *Ümit Özgür DEMİRCİ1 keçi Kelimesi Eski Türkçede ėçkü şeklindeki kelime, ilk defa Harezm Türkçesinde keçi şeklinde karşımıza çıkmaktadır, pek çok Türkolog bu şeklin Oğuzca olduğunda hemfikirdir. Batı Türkçesinde keçi şeklinde görülen kelime, Anadolu Ağızlarında ėçkü şeklinde d…
Sayfa 3 / 660,30
Keçi Kelimesi
belirtilir (Ayverdi 2006: 1628b). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü adlı eserde Gülensoy; keçi kelimesini açıklarken keçi < ET ėçkü < *ēç+kü < *ēç “keçiyi çağırma ünlemi” şeklinde açıklayarak, Anadolu ağızlarında kiçi “köpeği çağırma ünlemi”, kiçi kiçi “keçiyi çağırma ünlemi”, şeklinde açıklamıştır (Gülensoy 2007: 491). İlk önce …
Sayfa 2 / 653,92
Keçi Kelimesi
…atezli şekil olarak kabul eder ve keçi biçiminin *keçü ara durağı yoluyla ėçkü’den gelmişe benzediğini ifade eder (Eren 1999: 226). Ligeti; keçi kelimesiyle ilgili “bozulma” görüşünün kolay kolay doğrulanamayacağını, hatta göçüşme şeklini de zorlama olarak görmektedir. Bu iki kelimenin hayvanları çağırma maksadıyla kullanılan birbirine benzer çağırmalık oldu…
Sayfa 3 / 725,72
Sarıkız Efsanesindeki Sarıkız ve Eski Türk İnançlarındaki Albız Üzerine
Sarıkız Efsanesindeki Sarıkız Ve Eski Türk İnançlarındaki Albız Üzerine 63 Türklerde Al Ruhu İnancı ve Sarıkız AteĢ tarih boyunca bütün insanlığın özellikle eski toplumların günlük hayatlarının vazgeçilmez bir parçası olmuĢtur. Bu sebeple Türklerde ateĢ ve ateĢe bağlı birçok inanç oluĢmuĢtur (Dilek 2007: 33-54; Bekki 2007: 249-254). AteĢ ve Ocak kültü ile ba…
Sayfa 5 / 3120,58
Divanü Lügati’t-Türk’te Metatez ve Diğer Ses Olayları
Aydemir, A. (2015). Divanü Lügati’t-Türk’te Metatez ve Diğer Ses Olayları, ss. 334-364. Eçkü ~ keçi (DLT I: 128). Keçi: “Keçi. Oğuzca” (DLT III: 219). eçkü (EDPT: 24) ~ keçi (EDPT: 695). Edhgiş: “Özçend’de yerleşmiş olan bir Türk oymağı. Aslı ‘Egdhiş’dir. Bu kelimede altüst olma vardır.” (DLT I: 96). Ekşiğ: “Ekşi olan nesne” (DLT I: 105; EDPT: 118) ~ eşği: “…
Sayfa 21 / 8220,58
Türkiye' deki Ağız Çalışmaları ve Dizin Bölümleri
TÜRKİYE'DEKi AGIZ ÇALIŞMALARI VE DİZİN BÖLÜMLERİ 243 çarbıtça: "bozukça, işe yaramaz nesne". YER: Malatya: C. Gülseren, s. 393. =DerS 0 1 TürS 0 11 TarS 0. 1 KÖKEN: çarp- fiilinden geldiği ve çarpıt- fiiliyle de ilgili, olduğu açık. çaşga-: "gevşemek". YER: Elazığ: T. Gülensoy - A. Buran, s. 232. = DerS çağşamak, çağşamab 1038a, çağşa- II 846a-b 11 TürS 0 11…
Sayfa 28 / 3316,67
Kutadgu Bilig'de Hayvan Adları
KUTADGU BİLİG ’DE HAYVAN ADLARI 27 Kelimenin kökeni ile ilgili çeşitli görüşler öne sürülmüştür. Brockelmann’m toguglı > toglı açıklamasını, Doerfer, toguglı, toklı olamaz diyerek kabul etmez (Hauenschild 2003: 217). Eren, tog- “doğmak” kökünden geldiği görüşünün yanlış olduğunu söyleyerek Divan'daki tok “saçsız, boynuzsuz” kelimesi ile bağlantısı olup olmad…
Sayfa 14 / 2715,43
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine 28 Kendler üze çıktımız Furxan ewin yıktımız Burxan üze sıçtımız” (DLT I: 343). „Didek‟ gelin giderken, yâd kimselere görünmemek için örtülen bir örtüdür (EDPT: 455) (DLT I: 408). XI. asırda kadınlar baĢlarını örterlerdi. „Tülfir‟ örtü, perde, kadınlar örtüsü (DLT I: 457), „saraguç‟ ise „kadın yaşmağı‟ (DLT I:…
Sayfa 9 / 1615,43
Irak Türkmen Ağızlarındaki Bazı Çocuk Dili Kelimelerinin Arkaikliği Üzerine
13. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Kongresi Tam Metinleri Tarihî Türk Yazı Dillerindeki Görünümleri EUT ḳıġ: pislik (Caferoğlu 1993: 115; Doğan-Usta 2014: 181). DLT kıg: toprağı gübrelemede kullanılan gübre kıglat- (I): “sıçırt-” (sıçmasını sağla-) (Ercilasun-Akkoyunlu 2015: 710). kıglat- (II): “gübreyle ıslah et-” (Ercilasun-Akkoyunlu 20…
Sayfa 6 / 8215,43
Türkiye' deki Ağız Çalışmaları ve Dizin Bölümleri
228 MEHMET ÖLMEZ Kimi sözcüklerde anlam daralınası görülür. enük ET'de pençeli, beş tımaklı hayvan yavrulannın tümü için kullanılırken Anadolu sahasında genelde köpek ve kedi yavrusu için kullanılır: kedi eniği, köpek eniği, krş. enuk maddesi. Sahur için daha evvel DerS' de erlik verisi var iken burada ikinci bir sözcük daha, doyalzb "sahur yemeği" karşımıza…
Sayfa 13 / 2515,43
Gürcistan’ın Cavakheti Bölgesi Ağzında Türkçe Söz Varlığı
Cavakheti Bölgesi Ağzında Türkçe Söz Varlığı sulanmamış toprakta yetişmiş patates, bulgur- bulgur
Sayfa 11 / 1615,43
Ahmet Baytursınulı'nın Yirmi Üç Coqtavı (Ağıdı)
Ahmet Baytursınulı'nın Yirmi Üç Coqtavı (Agıdı) 245 Qosılıp kel ekevimiz zarlanayıq, Gel birlikte katılıp ağlayalım, Allanın tiyer me eken qulağına?! Allah 'a ulaşır mı ağlayışımız?! Tapqanı aq eşkini:fi eki laq, Ak keçinin bulduğu iki oğlak, Birevi lağını:fi salpa:fi qulaq. Oğlağınm binsi sarkık kulak. Aq eşki cerge qara, köde:fidi ce, Ak keçi, yere bak, ot…
Sayfa 13 / 2015,43
Günbed Ağzından İki Masal ve Dil Özellikleri
Talip DOĞAN 4. Türkiye Türkçesine Aktarma (1) Çocuklukta anlatılan masallardan hatırda kalmadı. (2) Çocuklukta, o zamanlarda televizyon da radyo da yoktu. (3) O zamanlar, anneannelerimiz, annelerimiz etrafında otururduk, (acaba) ne anlatacak? (4) O zaman horoz- cuğu anlatıver, keçiciği anlatıver, kel oğlanı anlatıver, bunlar gibi çoktur. (5) Devden, periden,…
Sayfa 5 / 2612,38
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yazuk / Yazık’ Kelimesi ve Soydaşları Üzerine
ADEM AYDEMİR / TÜRKÇEDE ARTZAMANLI SÖZVARLIĞI BOYUTUYLA: ‘YAZUK/YAZIK’ 5 sesi Türk dilinin değişik lehçelerinde ‘d, t, z, y’ ses denklikleri şeklinde ortaya çıkmaktadır. Ana Türkçede ‘adak’ kelimesi ‘ıdh’dan gelme olup Türkiye Türkçesinde ‘ayak’, Türkçenin kuzey lehçelerinde ‘azak’ biçi- mindedir. Bu iki kelimenin zıt yönlü ilişkileri açıktır. ‘Idh’ kelimesi…
Sayfa 5 / 1112,38
Klasik Dönem Gürcüce Edebiyat Eserlerindeki Türkçe Kelimeler
Klasik Dönem Gürcüce Edebiyat Eserlerindeki Türkçe Kelimeler İlginç olan nokta şu ki, Gürcü sözlük derleyicileri söz konusu kelimeyi değişik şekillerde açıklamışlardır. Sulhan-Saba Orbeliani’ye göre kelime “etraftaki birileri” anlamına gelmektedir (Orbaliani, 1959:776). D. Çubinaşvili’ye göre “ყოლბი” (kolbi) kelimesi Arapça kökenlidir ve asker, ordu merkezin…
Sayfa 2 / 312,38
Özbek Türkçesinde Hâl Ekleri
datif hali ekinden oluşmuştur. c) İshgä (< ish + gä ) sözcüğü ish "iş" + gä şeklinde oluşmuştur.İshgä kelimesi, ish "iş" İ.K, +gä ise datif hali ekinden oluşmuştur. 1.3 Lokatif Hali Eki= Özbek Türkçesinde lokatif hali eki +dä şeklinde olup,tek şekillidir ve uyuma tabii değildir. Örnek: a) Körgände (< kör - gän + dä ) sözcüğü kör "gör-" - gen + dä şeklinde ol…
Sayfa 4 / 1211,53
Orta Asya Türk Dillerinin Bazı Ortak Özellikleri
134 Henryk Jankowski Özb., Uyg. quduq, Trkm. guduk’tur (KOS 540, KRS 437, UTIL II 613, URS 612, TRS 206). Hayvan dünyası çok çeşitlidir. Bir taraftan alçak hava basınçlı yüksek dağlarda yaşayan yak (Kaz. qodas, Kır. topoz, KOS 516, KRS 751), diğer taraftan sahra gibi çöllerde tek hörgüçlü deve yetiştirilir. Yine de deve çeşitleri adı geçen bütün halklar tara…
Sayfa 7 / 2611,14
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yazuk / Yazık’ Kelimesi ve Soydaşları Üzerine
ADEM AYDEMİR / TÜRKÇEDE ARTZAMANLI SÖZVARLIĞI BOYUTUYLA: ‘YAZUK/YAZIK’ 7 ne göre; ‘azuu’ kelimesi ‘azı diş’55 demektir. Bizim temel başvuru kayna- ğımız olan Divanü Lügati’t-Türk’te ise ‘azığ’ kelimesi ‘hayvanların azı di- şi’56 yani kenardaki uçtaki diş olarak tanımlanmıştır. 840 yılında Kırgız- lar adına Uygur ordusunu yenerek Kırgızların Ötüken’e egemen o…
Sayfa 2 / 411,14
Eski Uygur Türkçesindeki Bazı Ekler ve Bu Eklerin Özellikleri
Örnek: a) Biligning(< bil - i - g +ning) sözcüğü bil- i - g "bilgi" + ning şeklinde oluşmuştur.Biligning kelimesi, bil "bil-" F.K, -i yardımcı ses,+g F.İ ,ning ise genitif hali ekinden oluşmuştur. b) Tengrilerning (< tengri +ler + ning) sözcüğü tengri "tanrı" + ler + ning şeklinde oluşmuştur.Tengrilerning kelimesi, tengri "tanrı" İ.K,+ler Ç.E , +ning ise gen…
Sayfa 10 / 1610,29
Irak Türkmen Ağızlarındaki Bazı Çocuk Dili Kelimelerinin Arkaikliği Üzerine
13. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Kongresi Tam Metinleri kii: gübre (Vasiliev 1995: 102). TT Ağızlarındaki Görünümleri kıak: kıh-1 (Mersin) (DS-VIII, 1993: 2780). kığ: kıh-1 (Çepni/Gemerek-Sivas, Bahçeli/Bor-Niğde) (DS-VIII 1993: 2789). kığı: kıh-1 (Bitlis, Sivas, Tavulsun-Kayseri) (DS-VIII 1993: 2789). kığalak: kıh-1 (Yalvaç-Isp…