2011
Hastalık İsimlerinde Örtmece
Aylin Koç
Sayfa 5 / 3645,90
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
ADEM AYDEMİR / TÜRKÇEDE ‘YOK’ VE ‘ÇOK’ KELİMELERİ ÜZERİNE 5 gındır. Tabu, bize toplumla ilgili olarak dil hakkında birçok ipucu vermek- tedir.22 Yasaklanan isimleri söyleme imkânı olmadığında isimlerin bir sesi- ni değiştirip söylemek, örtmece isimler yapmanın bir yoludur.23 Müellifi- miz Kaşgarlı, Tanrının lâneti anlamındaki ‘kargamak’ ile bir insanın bir i…
Sayfa 4 / 3643,65
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
4 TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI da hayır ve iyilik demek ise de ‘kargadı’ sözüyle birlikte çok kullanıldığı için şer anlamına gelir olmuştur.13 Türkçe’nin artzamanlı sözvarlığı üzerine yapılan araştırmalar, kelimelerin anlam alanlarının değişmesinde tabu ve örtmece faktörlerinin ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bir kelimenin veya ismin aynı anda bir…
Sayfa 3 / 2739,34
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine
17 Adem AYDEMİR h)‟ye çevirirler. Türk dilinde bulunmayan bir harfi kattıkları için biz onları Türk saymıyoruz.‟ (DLT I: 32). „Bilinmelidir ki, Oğuzların dili incedir.‟ (DLT I: 432), „Argu şehirleri halkının dili çapraşıktır.‟ (DLT I: 30), „Oğuzlar Argulara komşudur, dilleri birbiriyle karışmıştır.‟ (DLT III: 153). „Oğuzlar Farslarla çok karışmış oldukları i…
Sayfa 11 / 1439,34
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 117 Oyr. or Khak.); Yak. ičči; Dolg. ičči.” (EDAL: 493). Yağma, Tohsı, Kıpçak, Yabaku, Tatar, Kay, Çomul ve Oğuzlar, birbirine uygun olarak (ﺫ-dh) harfini her zaman (ﻯ-y) ye çevirirler ve hiçbir zaman ( )ﺫli söyliyemezler.” (DLT I: 32). Türkçede ‘iyi > edgü’ gelişmesi hakkında genel bir kabul bulunmasın…
Sayfa 2 / 1437,09
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
108 Adem AYDEMİR 108 I. Giriş Tabu, insanlığın en eski yasası olarak yasaklarla ortaya çıkan, bu yasakların ihlâli ile aynı ceza sistemlerini doğuran, bu içerikten çıkan yasağın türünü, yasağın çiğnenmesi sonucu ortaya çıkan kutsallığı ya da kirliliği anlatır. Tabusal yasaklar yalnız belli bir cisme ya da bedene dokunma ile ilgili değildir (Tanyu 1984: 155-1…
Sayfa 5 / 1432,79
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 111 (Sangl.); Uzb. tọl 2; Uygh. töl 2; Tat. tül ‘bird ovary’; Bashk. tül; Kirgh. töl 2; Kaz. töl 2; KBalk. tölü 2, ‘generation’; KKalp. töl 2; Kum. töl 2; Nogh. töl 2; Khak. töl 1; Shr. töl 1; Oyr. töl-dö- ‘to breed’; Tv. töl 1.” (EDAL: 1379). ‘Bel, töş, döl’ sözlerinin zamanla birbirlerinin yerini aldığı gör…
Sayfa 13 / 1432,41
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 119 Karakurt D. (2011). Türk söylence sözlüğü, http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ tr/0/00/TurkSoylenceSozlugu.pdf adresinden elde edildi. Kâşgarlı Mahmud. (2006). Divanü lûgati’t-türk, (Çev. Besim Atalay), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Killi, G. (2006). Hakas türkçesinde tabu sözler ve örtmece, Ankar…
Sayfa 1 / 1430,53
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
International Journal of Language Academy ISSN: … Volume 1/1 Winter 2013 p. 107/120 ABOUT THE WORDS OF EUPHEMISM IN DİVANÜ LÛGATİ’T-TÜRK Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine Adem AYDEMİR1 Abstract There have been lots of written works for depicting Turkish language, history and culture. Divanü Lûgati’t-Türk which was written at 1073/1074 is one …
Sayfa 6 / 1421,72
Divanü Lûgati't-Türk'te 'Kötü' Anlamındaki Sözcükler Üzerine
Aydemir, A. (2017). Divanü Lûgati’t-Türk’te ‘Kötü’ Anlamındaki Sözcükler Üzerine, ss. 43-56. VII-Kem Kem: “Hastalık” (DLT I: 338; II: 363 KBS-I: 495; EDPT: 720). “Daha kötü, fena, daha aşağı” (KMTS: 253). “Noksan, eksik, kötü, fena” < Far. kam ‘deficient, bad” Clauson’un belirttiği gibi eski ve yeni diyalektlerde ‘hastalık’ olarak kullanılan ‘kem’ biçimiyle …
Sayfa 13 / 2719,67
Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine
27 Adem AYDEMİR birinci parmak, kamış‟ dıĢında dil biliminin birçok kuralının, bazı kelime köklerinde veya eklerdeki kuralsızlık ve kararsızlığın gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anadolu sahasında yazılan eski eserlerde „yarak‟ sözü „silâh‟ olarak sık geçmektedir (TS-VI: 4309- 4323). Bu söz eski Anadolu Türkçesi‟ne Doğu Türkçesinden geçmiĢ olmalıdır. …
Sayfa 6 / 1419,67
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
112 Adem AYDEMİR 112 geçtiği âyetler yavaş sesle okunmalıdır. Çünkü onların dilinde ‘em’ kadınlık öğesidir. Kelimenin anlamını bilenler için nasıl okunsa zararı yoktur.” (I: 334-335). p-Küçe-: Küçe-: “Ol oglanığ küçedi/ oğlana zorla fenalık yaptı.’ Cariyelere zorla fenalık yaparsa yine böyle denir.” (DLT III: 259). “He copulated with the boy or female slave …
Sayfa 8 / 1419,67
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
114 Adem AYDEMİR 114 (EDPT: 464). “*Tok: hummel; base of a horn; with a shaved head” (EDAL: 1378). Kâşgarlı’nın yılanın çöreklenmesine yani tokmak gibi olmasına, ‘çokmaklanmak’ (DLT II: 275) denildiğini söylemesinden ‘çokmak’ sözcüğünün ‘tokmak’ demek olduğu anlaşılıyor. ‘Tok’ ile ‘çok’ arasında, ‘ç- > t-’ ses denkliği bulunmaktadır (Sıddıkov 2007: 151-173).…
Sayfa 9 / 1419,67
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine 115 Nihayet Abakan kültür çevresinde, iki ayak üzerine kalkmış ve ellerinde sopa tutan ayılar ilginç bir manzara oluşturmaktadır. Bunlardan anlaşılıyor ki, bu sahneler yalnızca avları tasvir etmiyor, dinî bir manası da bulunuyordu (Ögel 1984: 217). b-Börü/ Kurt Kurt: “Soğulcan soyundan olan hayvanlar. Öbür Tü…
Sayfa 12 / 1419,67
Divanü Lûgati’t-Türk’te Örtmece Sözcükler Üzerine
118 Adem AYDEMİR 118 Ata, A. (1996). Çok kelimesinin kökeni üzerine, Türk Dili Dergisi, Sayı: 534, 1310-1313. http://www.tdk.gov.tr/images/css/TDD/1996s534/1996s534_00_13_A_ATAY.pdf adresinden elde edildi. Aydemir, A. (2012-a). Divanü lugati’t türk’te aşk ve cinsellik üzerine, The Journal of Academic Social Science Studies, (5) 2, 15-41. Doi Number: http://d…
Sayfa 12 / 3619,67
Türkçede Artzamanlı Sözvarlığı Boyutuyla: ‘Yok’ ve ‘Çok’ Kelimeleri Üzerine
12 TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI Günümüzde dahi ‘ayı’nın, ‘Karaoğlan’ veya ‘Kocaoğlan’ diye anılması her- halde adının tabu olduğu eski dönemlerin hatırasıdır.91 Orijinal terimin yeri- ni alan örtmece kelime kısa zamanda onunla aynileşmektedir.92 Bu sebeple, aslında eski bir örtmece olan adın tekrar bir örtmece ad ile anılması sıkça karşılaşılan bir durumdur.93…
Sayfa 11 / 1419,67
Divanü Lûgati't-Türk'te 'Kötü' Anlamındaki Sözcükler Üzerine
Aydemir, A. (2017). Divanü Lûgati’t-Türk’te ‘Kötü’ Anlamındaki Sözcükler Üzerine, ss. 43-56. Bu bakımdan ‘yabız’, şerir ruh, iblis, şeytan (kötü, fena, şerir) anlamındaki ‘albız’ kökenli olup ‘y-’ öntüremesi ve zamanla ‘-l-’ foneminin düşmesiyle ‘albız > yalbız > yabız > yavız > yavuz’ halini almış ve anlam iyileşmesine uğrayarak günümüze ulaşmıştır. Kötü an…
Sayfa 3 / 2217,42
Manevi Kültürümüze Ait İki Kelime ‘Ağıt’ ve ‘Sığıt’ Üzerine: Semantik Bir Yaklaşım
Manevi Kültürümüze Ait İki Kelime:‘Ağıt’ ve ‘Sığıt’ Üzerine: Semantik Bir Yaklaşım 783 hıçkırış, feryâd, matem) (sığıt EDPT: 806), ‘sıgıtçı’: ağlayıcı) (sığıtçı: ‘mourner’ EDPT: 807), ‘sıgta-’ (ağlamak, feryâd etmek) (sığta:- EDPT: 807), ‘yoğ/ yuğ’ (matem, yas, ölü yemeği, yas töreni) (yo:ğ (d-) EDPT: 895), ‘yoğçı/ yuğçı’ (yasçı, matemci, ağlayıcı) (yoğçı: (…
Sayfa 8 / 1917,22
Firdevsî-i Rûmî’nin Süleymân-nâme-i Kebîr’inde (34-35. Cilt) Halk İnanışı ve Halk Hekimliğine Dair Bazı Tespitler
Giriş İnsanlık tarihi boyunca yeme, içme ve barınmanın yani genel anlamda yaşamın olduğu her yerde kaçınılmaz olan hastalık da var olmuştur. Birey olarak içinde bulunduğu doğayla yaşam mücadelesi veren insan kimi zaman bu mücadeleden yenik ayrılmış, bunun neticesinde de bazı ruhsal ve fiziksel hastalıklarla baş başa kalmıştır. Yaşadığı tüm bu hastalık veya o…
Sayfa 7 / 1417,22
Göstergebilim ve Nesnelerin Hafızası: Serdar Somuncu’nun Getrennte Rechnungen (Ayrı Hesaplar) Adlı Eserinin Yananlam Gösterenleri Bağlamında Değerlendirimi
Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi - Studien zur deutschen Sprache und Literatur Yazar annesinin o anki duygu durumunu ve düşüncelerini yukarıdaki gibi aktarırken, annesine dair görüşleri aşağıdaki şekilde verilmiştir: Auch wenn diese Schilderung Yazar annes n n o ank etwas vorwurfsvoll duygu durumunu klingt,n war ve düşünceler ich niemals yukarıdak enttäuscht …
Sayfa 2 / 1213,11
The Words of The Drink, Punt and Adultery in Dıvanü Lûgati’t-Türk
Aydemir, A. (2014). Divanü Lûgati’t-Türk’te İçki, Kumar ve Zinaya Dair Sözcükler, ss 230-241 “Bor içme fesâdka katılma yıra Zina kılma fâsık atanma kara” Kutadgu Bilig (1334). GİRİŞ Bir dilin sahip olduğu deyimler ve terimler o dili konuşan toplumun dünya görüşünü, inançlarını, gelenek göreneklerini kısacası maddî-manevî kültürünü yansıtır. Bir dilin söz var…