Vatandaşlık Ders Kitaplarında Yer Alan Atasözlerinin Değerler Eğitimi Bağlamında İncelenmesi: 1930-2023

Özet

The aim of this study is to investigate the citizenship textbooks published between 1930 and 2023 in the context of proverb-value emphasis and to identify the idealized citizen that is desired to be created based on the values contained in proverbs. The study was conducted using the document review method within the scope of qualitative research principles and procedures. Data sources were identified using criteria sampling and convenience sampling methods. The data are categorized using five key eras of Turkish political history and shown in a comparative manner. In the research, two different analysis techniques were used to complement each other. In the first stage, content analysis was used, and in the second stage, discourse analysis technique was used to analyze some data. During the time period covered by the study, diligence was the most frequently stressed value in proverbs. The hard-working citizen profile in citizenship textbooks is followed by the idea of a citizen who is responsible, science-focused, honest, solidarity-oriented, fair, and acts with savings awareness. The intensive use of proverbs containing the mentioned values in textbooks is important in terms of revealing the qualities of the desired citizen profile. Bu çalışmanın amacı, 1930-2023 yılları arasında okutulan vatandaşlık ders kitaplarının atasözü-değer vurgusu bağlamında incelenmesi ve atasözlerinin ihtiva ettiği değerler üzerinden oluşturulmak istenen vatandaş tasavvurunun ortaya çıkarılmasıdır. Çalışma, nitel araştırma ilke ve prosedürleri kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle hayata geçirilmiştir. Veri kaynakları, kolay ulaşılabilir durum örneklemesi ve ölçüt örnekleme teknikleri referans alınarak belirlenmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen veriler, Türk siyasi tarihinde öne çıkan beş ana dönem referans alınarak sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla sunulmuştur. Araştırmada, birbirini tamamlayacak şekilde iki farklı analiz tekniği kullanılmıştır. Birinci aşamada içerik analizi, ikinci aşamada ise kimi verilerin çözümlenmesinde söylem analizi tekniği işe koşulmuştur. Araştırma kapsamında incelenen tarihsel dönemde, atasözleri marifetiyle en çok vurgulanan değer çalışkanlık olmuştur. Vatandaşlık ders kitaplarındaki çalışkan vatandaş profilini sorumluluk sahibi, bilimi önceleyen, dürüst, dayanışmacı, adil ve tasarruf bilinciyle hareket eden vatandaş tasavvuru izlemektedir. Söz konusu değerleri ihtiva eden atasözlerinin ders kitaplarında yoğun bir şekilde kullanılması, oluşturulmak istenen makbul vatandaş profilinin niteliklerini izhar etmesi bakımından önemlidir.