FRANSIZ CASUS BEAUCHAMP’IN İSKENDERİYE-İSTANBUL YOLCULUĞU VE İDRİS KAPTAN MESELESİ (1798-1799)

Özet

Fransa’nın Mısır işgalini çıkarlarına aykırı gören İngiltere ve Rusya, Osmanlı’yla ittifak yapmışlardır. Osmanlı Devleti’yle barış yaparak Mısır’ı sınırlarına katmayı planlayan Napolyon, Bâb-ı Âli’yle irtibat kuramayınca, Osmanlıları iyi tanıyan Beauchamp’ı casus olarak İstanbul’a göndermiştir.Napolyon casusunu, İskenderiye Limanı’nda beklettiği İdris Kaptan komutasındaki Osmanlı gemisi Riyale ile yollamıştır. Türk kıyafetindeki Fransa ajanını gemisine almak zorunda kalan İdris Bey’in Beauchamp ile tanışıklığı bu şekilde başlamıştır. İskenderiye’den ayrılan Riyale’yi durduran İngiliz gemileri esir aldığı casusu bir savaş gemisinin refakatinde İdris Kaptan’la İstanbul’a gönderilmiştir. Güçlükle ulaştığı Kıbrıs’ta arızalı Riyale’yi bırakan refakatçi İngiliz kaptan, casusu Rodos’a götürerek mutasarrıfa teslim etmiştir. İdris Bey, gemisini kendi imkânlarıyla Tersaneye götürmeye çalışırken, Rodos mutasarrıfı casusu İstanbul’a göndermiştir.İdris Bey’in Mısır’da mahsur kalışı, taşıdığı casusun yakalanması, İstanbul’a getirilmesi, sorgulanması ve hapsedilmesiyle ilgili olaylar Osmanlı Arşivi kaynakları ve ilgili literatür ışığında değerlendirilmiştir. England and Russia, who saw the French occupation of Egypt against their interests, made an alliance with the Ottomans. Napoleon planned to make peace with the Ottoman Empire and add Egypt in his territories. Not being able to establish contact with the Sublime Porte he sent Beauchamp, who knows the Ottomans well, to Istanbul as a spy. Beauchamp was sent on the Ottoman ship Riyale, commanded by Captain Idris. His ship had been kept waiting in the Port of Alexandria by French authorities. Idris Bey, who had to take the French agent disguised in Turkish outfit on the board of his ship, began his acquaintance with Beauchamp in this way. The British ships that stopped Riyale, which was leaving Alexandria, sent the captured spy to Istanbul with Captain Idris under the escort of a warship. The escorting British captain reached Cyprus with difficulty and left the Riyale which was out of order there. British captain took the spy to Rhodes and delivered him to the Mutasarrif of the island. While Idris Bey was trying to take his ship to the shipyard with his own means, the Mutasarrif of Rhodes sent the spy to Istanbul. The events regarding Idris Bey's being stuck in Egypt, the capture of the spy he was carrying, his being brought to Istanbul, his being interrogated, and imprisonment are assessed in the light of Ottoman archive sources and related literature.