Mufassal Şarihi Sadru’l-Efâdıl el-Hârizmî’nin Şerhu’l-Ebniye Adlı Kayıp Eserinin Keşfi

Özet

Arap gramerine dair günümüze ulaşan en eski sistemli eser, Basra ekolünün öncülerinden Sîbeveyh’in (ö. 180/796) el-Kitâb’ıdır. Bu eserin muhtevasını özetlediği kabul edilen ve klasik nahiv literatüründe müstesna bir yer edinen çalışmaların başında ise Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) Kitâbü’l-Mufassal fî sanʿati’l-iʿrâb adlı eseri gelir. Hârizm bölgesinde kaleme alınan bu eser, yalnızca yerel çevrelerde değil, Şam, Halep, Kudüs, Mısır ve Mağrib-Endülüs gibi pek çok ilim havzasında da büyük ilgi görmüş; üzerine yüzü aşkın şerh, haşiye, ihtisar ve nazım türünde çalışma yapılmıştır.1 Bu eser üzerine şerh kaleme alan isimlerden biri de, Mufassal’ın telif edildiği ve ders kitabı olarak okutulduğu Hârizm bölgesinde faaliyet gösteren, “Sadru’lEfâdıl” lakabıyla tanınan Mecdüddîn Ebû Muhammed elKāsım b. el-Hüseyn et-Tarâifî el-Hârizmî’dir (ö. 617/1220).