Kelimelerin Anlamsal Dönüşümlerindeki Etkisi Boyutuyla Mahreç-Sıfat Olgusu

Özet

Kur’an’ın i῾caz yönlerinden birini de Hz. Cibrîl ile Hz. Peygamber arasındaki vahyî iletişimde temelleri atılan ve günümüze dek devam edegelen “arz-sema” metoduyla muhafaza edilmiş kıraati/tilaveti teşkil etmektedir. Bu tilavetin temel unsuru ve nirengi noktası harflerin, kendisiyle kaim olduğu mahreç-sıfat olgusu ise mezkûr i῾cazın ana dinamiği olarak öne çıkmaktadır. Zira bu olgu temelinde kılleti tetebbudan naşi tezahür edecek eksiklik ve zafiyetin, harflerle birlikte Kur’an kelimelerinin anlamlarında da tebdil ve tağyire sebebiyet vereceği, ayrıca namaz gibi kimi ibadetlerin sıhhatini tartışmaya açacağı gerçeği kritik önemdedir. Bu ve benzeri bağlayıcılığıyla ehemmiyet kesp ettiği aşikâr olan mahreç-sıfat konusunun, tabi şekilde akademik ilgiye de mazhar olduğu görülmektedir. Şu kadar var ki bu yazının; konunun, kelimelerin anlamlarında yol açtığı tebdil-tağyir boyutuna yoğunlaşarak bu noktada ortaya koyduğu önemli kritikleri ihtiva etmesi cihetiyle özgün bir çalışma değeri taşıdığı ifade edilmelidir. Makalemiz, Kur’an Kursları, İmam-Hatip Okulları ve İlahiyat Fakültelerinde yürütülen özellikle Kur’an merkezli öğrenim faaliyetlerine ve tecvid eserlerinde yer alan mahreç-sıfat bölümlerinin söz konusu boyutuyla itmamına mütevazı bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. One of the aspects of the Qur'an's iʿcāz lies in the preservation of its recitation and tilāwa, which was established through the revelatory communication between the Prophet Muhammad and the Angel Jibrīl, and which has continued to the present day through the method known as ʿarḍ and samāʿ. The cornerstone of this mode of tilāwa is the phonetic principle of makhārij and ṣifāt of the Arabic letters, which serves as the main dynamic of the aforementioned iʿcāz. This is of critical importance, as any shortcomings in the pronunciation of these sounds due to insufficient care or devotion could lead not only to distortions in the meanings of Qur’anic words but also raise questions about the validity of certain acts of worship, such as prayer. For this reason, it is observed that the topic of makhārij-sifāt has naturally attracted academic interest. This study distinguishes itself through its critical engagement with the semantic shifts (tebdīl and taġyīr) introduced by the subject matter, particularly in relation to the transformation of key terms and concepts. It seeks to offer a modest yet meaningful contribution to Qur’an-centered educational practices as implemented in Qur’an Courses, Imam-Hatip Schools, and Faculties of Theology. In particular, it aims to supplement the articulation (makhārij) and phonetic features (ṣifāt) sections commonly found in classical tajwīd literature by addressing them through this analytical lens.