Adaletin Nefesinin Tükendiği An: Hrant Dink Davasında Hukukun Yönetimsel Şiddeti

Özet

Öz Bu makale, Hrant Dink suikastının ardından yürütülen yargılamayı yerleşik ‘adalet başarısızlığı’ anlatısının ötesinde yeniden okur. Dava sürecinin bir sapma değil, özgül bir hukuki yönetimsellik rasyonalitesinin paradigmatik icrası olduğunu savunur. Temel tez şudur: Türk hukuk sistemi, siyasi bir suikastın ardındaki hakikati açığa çıkarmaktan çok, tarihsel hesaplaşma talebinin mahkeme alanına taşınan boyutunu prosedürler yoluyla soğurup yönetilebilir kılmıştır. Bu çalışma, mahkeme dışı hafıza ve kolektif yas repertuarlarını kapsam dışı bırakarak, talebin yargısal alanda nasıl yönetildiğini dava içi metinler üzerinden izler. Bu mekanizmayı adlandırmak için makale “thanato-jurisprudence” (tanato-hukuk düzeneği) kavramını önerir. Foucault, Rancière, Derrida, Butler ve Mbembe ile diyalog içinde geliştirilen kavram, siyasi kaybın hesap verebilirlik diline tercümesini düzenleyen; bu süreçte kaybı usulen anlaşılmazlaştırarak idari olarak görünmezleştiren bir hukuk aygıtına işaret eder. Aygıt, şiddeti inkâr etmek yerine kaybı bürokratik prosedürlere hapsederek etkisizleştirir. Eleştirel söylem analiziyle mahkeme kararları, mevzuat ve duruşma izleme raporları incelenerek, aygıtın üç teknik üzerinden işlediği gösterilir: (i) siyasi soruları teknik usuli sorulara çeviren usuli tercüme, (ii) süreyi yöneterek talebi aşındıran zamansal erozyon, (iii) sorumluluğu sürekli yerinden eden anlatısal kaydırma. MİT’in rolünün soruşturulması talebinin usuli gerekçelerle reddi ve üst düzey görevliler için zamanaşımı üzerinden üretilen fiili cezasızlık bu işleyişin örnekleridir. Sonuç olarak makale, Dink davasının hukukun ortadan kaldıramadığı şeyi susturma kapasitesini yoğunlaştırdığını; bu nedenle eleştirel çalışmaları, hukukun ‘başarısızlığı’ yerine siyaseti yönetmedeki sessiz ‘başarısını’ analiz etmeye çağırır. This article re-reads the judicial process following the assassination of Hrant Dink beyond the established narrative of a ‘failure of justice.’ It argues that the trial was not a deviation but a paradigmatic enactment of a specific rationality of legal governmentality. The central claim is that the Turkish legal system functioned less to uncover the truth behind a political assassination than to absorb and render manageable, through procedural mechanisms, the dimension of the demand for historical accountability once it was transferred into the courtroom. Excluding extra-judicial memory practices and collective mourning repertoires, the article traces how this demand was managed within the judicial field through case internal texts. To name this mechanism, the article proposes the concept of thanato-jurisprudence. Developed in dialogue with Foucault, Rancière, Derrida, Butler, and Mbembe, the concept refers to a legal apparatus that governs the translation of political loss into the language of accountability while rendering that loss procedurally unintelligible and thus administratively invisible. Rather than denying violence, this apparatus neutralizes loss by confining it within bureaucratic procedures. Through critical discourse analysis of court decisions, legal legislation, and trial observation reports, the article demonstrates that this apparatus operates through three techniques: (i) procedural translation, which converts political questions into technical-legal ones; (ii) temporal erosion, which wears down demands by managing time; and (iii) narrative displacement, which continuously relocates responsibility. The procedural rejection of demands to investigate the role of the National Intelligence Organization (MİT), as well as the production of de facto impunity for high-ranking officials through statutes of limitations, exemplify this mode of operation. In conclusion, the article argues that the Dink case concentrates the law’s capacity to silence what it cannot eliminate. It therefore calls critical scholarship to shift its focus from the spectacular scene of law’s ‘failure’ to the quiet, bureaucratic analysis of its ‘success’ in managing the political.