Türkiye Şeftali-Nektarin Üretimi ve Dış Ticareti: Mevcut Durum, Öngörüler ve Rekabet Gücü Analizi

Özet

Bu çalışmada, son on yıldaki gelişmeler dikkate alınarak dünya ve Türkiye şeftali-nektarin (Prunus persica L.) üretim ve ticaretindeki değişimler değerlendirilmiş, gelecek üç yıla ait Türkiye’nin üretim ve ihracat miktarları tahmin edilmiş ve önemli ihracatçı ülkelere ait rekabet gücü analizi yapılmıştır. 2010-2019 yıllarına ait veriler dikkate alındığında dünyada şeftali-nektarin üretim miktarı, üretim alanları ve verimliğinde önemli değişimler olduğu tespit edilmiştir. Üretim ve ihracat tahmini Box-Jenkins metodu olan ARIMA modeli ile incelenmiştir. 1971-2020 yıllarını kapsayan 50 yıllık veriler kullanılarak üretimde en iyi modelin ARIMA (1,1,0), ihracatta ise ARIMA (0,1,2) olduğu tespit edilmiştir. Tahminler 2023 yılında Türkiye üretiminin 893,575 tona, ihracatının 157,343 tona yükseleceğini göstermektedir. Rekabet gücünün belirlenebilmesi için Balassa’nın açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler endeksi ve Vollrath’ın göreli ihracat avantajı endeksi, göreli ithalat avantajı endeksi, göreli ticaret avantajı endeksi ve açıklanmış rekabetçilik endeksi kullanılmıştır. Bu amaçla önemli ihracatçı ülkeler olan İspanya, Yunanistan, İtalya, Çin, Şili, ABD, Ürdün, Özbekistan ve Hollanda incelenmiştir. 2010-2019 yıllarını kapsayan periyotta hesaplanan endeks değerleri dikkate alındığında Türkiye’nin şeftali-nektarin ihracatında karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu belirlenmiştir. İspanya, Özbekistan, Yunanistan, Ürdün ve Şili karşılaştırmalı üstünlüğe sahip diğer ülkeler olarak dikkati çekmiştir. Türkiye’nin elde ettiği bu karşılaştırmalı üstünlüğünü koruyabilmesi için mevcut pazarların korunması yanında, yeni pazar arayışlarına hız verilmesi oldukça önemlidir. In this study, changes in peach-nectarine (Prunus persica L.) production and trade in the world and Turkey have been evaluated considering developments in the last decade. Turkey's production and export volumes for the next three years were also estimated, and competitiveness analysis was performed for the major exporting countries. According to 2010-2019 data, it was determined that there were significant changes in peach-nectarine production, production areas, and productivity in the world. Production and export forecasting was examined with the ARIMA model, which is the Box-Jenkins method. By using 50-year data covering 1971-2020, ARIMA (1,1,0) was the best model in production and ARIMA (0,1,2) in exports. Estimates indicated that Turkey's export and production in 2023 would be 893.575 and 157.343 tons, respectively. To determine competitiveness, Balassa's revealed comparative advantage and Vollrath's relative export advantage ındex, relative ımport penetration ındex, relative trade advantage ındex, and revealed competitiveness were used. For this purpose, important exporting countries such as Spain, Greece, Italy, China, Chile, USA, Jordan, Uzbekistan and the Netherlands were examined. Considering the index values calculated for the period covering the years 2010-2019, it has been determined that Turkey has a comparative advantage in peach-nectarine exports. Spain, Uzbekistan, Greece, Jordan, and Chile attracted attention as other countries with comparative advantage. Besides protecting existing markets, speeding up the search for new markets is very important to maintain the comparative advantage gained by Turkey.